ยาแก้อักเสบ ไม่ใช่ยาแก้อักเสบครอบจักรวาล แต่คือยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย (ยาปฏิชีวนะ)

คำว่า ยาแก้อักเสบ ที่คนไทยพูดติดปาก ส่วนใหญ่หมายถึง ยาปฏิชีวนะ (antibiotics) ซึ่งเป็นยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย ไม่ใช่ยาลดการอักเสบทุกชนิด ความเข้าใจผิดนี้ทำให้หลายคนกินยาโดยไม่จำเป็น เสี่ยงแพ้ยา และทำให้เชื้อดื้อยา บทความนี้ตอบคำถามยอดฮิตให้เข้าใจง่าย

ทำไมเรียกยาปฏิชีวนะว่ายาแก้อักเสบ

เมื่อยาปฏิชีวนะเริ่มใช้แพร่หลายเมื่อหลายสิบปีก่อน มีการเรียกแบบชาวบ้านว่า "ยาแก้อักเสบ" เพราะเมื่อฆ่าเชื้อแบคทีเรียได้ อาการปวด บวม แดง ร้อนของแผลหรือทอนซิลที่ติดเชื้อก็ทุเลาลง คำนี้จึงติดปากจนหลายคนเข้าใจว่าแก้การอักเสบได้ทุกอย่าง

ความจริงอาการอักเสบเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น ฝุ่น ภูมิแพ้ การใช้เสียง หรือเชื้อไวรัส ซึ่ง ยาปฏิชีวนะไม่ช่วย แพทย์จึงแนะนำให้เรียกให้ถูกว่า "ยาปฏิชีวนะ" หรือ "ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย"

โรคที่ไม่ต้องใช้ยาแก้อักเสบ (ยาปฏิชีวนะ)

• หวัด เจ็บคอ ไอ ส่วนใหญ่เกิดจากไวรัส หายเองได้
• ท้องเสียเฉียบพลัน ส่วนใหญ่ไม่ต้องใช้ เน้นดื่มผงเกลือแร่ ORS
• แผลเลือดออกที่สะอาด ทำความสะอาดแผลถูกวิธีก็เพียงพอ

นี่คือ 3 กลุ่มโรคที่กระทรวงสาธารณสุขรณรงค์ให้ใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผล

ตอบคำถามยอดฮิตเรื่องยาแก้อักเสบ

ทำไมแต่ละครั้งได้ยาไม่เหมือนกัน

เพราะการติดเชื้อแต่ละครั้งอาจเกิดจากเชื้อต่างชนิด และเชื้อชนิดหนึ่งมักมียาให้เลือกได้หลายตัว แพทย์เลือกตามอาการ ประวัติแพ้ยา และยาที่มี นอกจากนี้ยาชนิดเดียวกันมีหลายยี่ห้อ ควรจำ ชื่อสามัญทางยา เป็นหลัก

มียาเหลือที่บ้าน เอามากินเองได้ไหม

ไม่ควร ยาแต่ละตัวฆ่าเชื้อได้ไม่เหมือนกัน ยาที่เหลือมักไม่พอครบระยะ และอาจไม่ตรงกับเชื้อ ทำให้ไม่หายและเชื้อดื้อยา

แกะแคปซูลโรยแผลได้ไหม

ไม่ควร ผงยาอาจทำให้ผิวแพ้ อักเสบ และจับตัวปิดแผลจนหนองขังอยู่ข้างใต้ ควรล้างแผลด้วยน้ำเกลือล้างแผล ปิดด้วยผ้าก๊อซสะอาด ถ้าแผลบวมแดง มีหนอง หรือมีไข้ควรพบแพทย์ ส่วนเล็บขบที่อักเสบอาจต้องให้แพทย์ตัดเล็บออก

ยาตัวไหนดีที่สุด

ไม่มียาปฏิชีวนะตัวไหนครอบจักรวาล การใช้ต้อง ถูกเชื้อ ถูกขนาด และครบระยะ ใช้ผิดโรคก็ไม่ได้ผล ใช้น้อยไปไม่หาย ใช้ไม่ครบเชื้ออาจกลับมาและดื้อยา

แพ้ยาปฏิชีวนะ และเชื้อดื้อยา

ยาปฏิชีวนะทุกตัวแพ้ได้ ตั้งแต่ผื่นคัน ลมพิษ จนถึงหายใจลำบากและช็อก กลุ่มที่พบการแพ้บ่อย เช่น กลุ่มเพนิซิลลิน (อะม็อกซีซิลลิน) และกลุ่มซัลฟา ผู้ที่เคยแพ้ยาควรพก บัตรแพ้ยา และแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง

คำถามที่พบบ่อย

ยาแก้อักเสบกับยาลดอักเสบต่างกันไหม?

ต่างกัน ยาที่ชาวบ้านเรียกว่ายาแก้อักเสบคือยาปฏิชีวนะที่ฆ่าเชื้อแบคทีเรีย ส่วนยาลดการอักเสบ เช่น ไอบูโพรเฟน เป็นยาบรรเทาปวดบวม ไม่ได้ฆ่าเชื้อ

กินยาปฏิชีวนะแล้วอาการดีขึ้น หยุดได้ไหม?

ควรกินให้ครบตามที่แพทย์สั่ง เว้นแต่มีอาการแพ้หรือผลข้างเคียง ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

เป็นหวัดต้องกินยาแก้อักเสบไหม?

ส่วนใหญ่ไม่ต้อง เพราะหวัดเกิดจากไวรัส ยาปฏิชีวนะไม่ช่วยให้หายเร็วขึ้น

แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม: นิตยสารหมอชาวบ้าน – ยาแก้อักเสบ หาใช่แก้อักเสบ (รศ.นพ.สุรเกียรติ อาชานานุภาพ) · กระทรวงสาธารณสุข – การใช้ยาอย่างสมเหตุผล (RDU) · WHO – Antimicrobial resistance

ภาพปก: Tima Miroshnichenko / Pexels