ประจำเดือน เป็นกระบวนการธรรมชาติที่ผู้หญิงมีตั้งแต่วัยเจริญพันธุ์จนถึงวัยหมดประจำเดือน ตลอดชีวิตมีราว 400–500 รอบ แต่ยังมีคำถามมากมายว่าแบบไหนปกติ แบบไหนควรกังวล บทความนี้รวม 10 คำถามยอดนิยมพร้อมคำตอบที่เข้าใจง่าย
สรุปสั้น ๆ
- รอบเดือนปกติของผู้ใหญ่ 21–35 วัน มีเลือดออก 2–7 วัน
- เสียเลือดเฉลี่ยราว 30–40 มล. ต่อรอบ มากกว่า 80 มล. ถือว่ามามาก
- ปวดประจำเดือนเล็กน้อยปกติ แต่ปวดมากจนใช้ชีวิตไม่ได้ควรตรวจ
- ออกกำลังกายได้ตามปกติ และอาจช่วยลดปวด
- เลือดออกกระปริดกระปรอยระหว่างรอบ หรือหลังหมดประจำเดือน ต้องพบแพทย์
1–3 ประจำเดือนคืออะไร มาบ่อยแค่ไหน แบบไหนปกติ
ประจำเดือนคือการที่ เยื่อบุโพรงมดลูก ซึ่งหนาตัวขึ้นเพื่อรอการตั้งครรภ์ หลุดลอกออกมาเป็นเลือดทางช่องคลอดเมื่อไม่มีการตั้งครรภ์
| เรื่อง | ค่าปกติ (ผู้ใหญ่) |
|---|---|
| ความยาวรอบเดือน | 21–35 วัน (เฉลี่ย 28 วัน) |
| จำนวนวันที่มีเลือด | 2–7 วัน |
| ปริมาณเลือด | เฉลี่ย 30–40 มล. ไม่เกิน 80 มล. ต่อรอบ |
| สีเลือด | แดงสด แดงเข้ม ถึงน้ำตาล อาจมีลิ่มเลือดเล็ก ๆ ได้ |
ช่วง 1–2 ปีแรกหลังมีประจำเดือนครั้งแรก และช่วงใกล้หมดประจำเดือน รอบเดือนมักไม่สม่ำเสมอได้
4. ประจำเดือนมาไม่ปกติ เกิดจากอะไร
- การตั้งครรภ์ (สาเหตุแรกที่ต้องนึกถึงเมื่อประจำเดือนขาด)
- ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS)
- โรคไทรอยด์ หรือฮอร์โมนโปรแลกตินสูง
- น้ำหนักขึ้นหรือลงเร็ว ออกกำลังกายหนักมาก
- ความเครียด พักผ่อนไม่พอ
- ยาคุมกำเนิดหรือยาบางชนิด
5–6. ปวดประจำเดือนเกิดจากอะไร รักษาอย่างไร
อาการปวดเกิดจากสาร พรอสตาแกลนดิน ที่ทำให้มดลูกบีบตัว มักปวดช่วงวันแรก ๆ วิธีบรรเทา:
- ประคบร้อนที่ท้องน้อย หรืออาบน้ำอุ่น
- ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เช่น ไอบูโพรเฟน (กินหลังอาหาร) หรือพาราเซตามอล
- ออกกำลังกายเบา ๆ ยืดเหยียด
- นอนพักให้พอ ลดคาเฟอีนและอาหารเค็มจัด
ข้อควรระวัง
ถ้าปวดรุนแรงขึ้นทุกเดือน กินยาแล้วไม่ดีขึ้น ปวดตอนมีเพศสัมพันธ์ หรือมีบุตรยาก อาจเป็น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือเนื้องอกมดลูก ควรพบสูตินรีแพทย์
7. มีประจำเดือนออกกำลังกายได้ไหม
ได้ ไม่จำเป็นต้องงดการออกกำลังกายแบบไหนเป็นพิเศษ การขยับร่างกายยังช่วยลดอาการปวดและปรับอารมณ์ได้ ถ้ารู้สึกเพลียให้ลดความหนักลงตามความรู้สึกของร่างกาย
8. มีประจำเดือนมีเพศสัมพันธ์ได้ไหม
ทำได้ถ้าทั้งสองฝ่ายสบายใจ แต่ควรรู้ว่า ยังตั้งครรภ์ได้ โดยเฉพาะคนที่รอบเดือนสั้น และช่วงนี้ความเสี่ยงติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์บางชนิดอาจสูงขึ้น จึงควรใช้ถุงยางอนามัยเสมอ
9–10. ประจำเดือนมาน้อย หรือมามาก หมายความว่าอะไร
มาน้อย
อาจเกิดจากยาคุมกำเนิด ความเครียด น้ำหนักตัวน้อย ออกกำลังกายหนัก PCOS หรือการตั้งครรภ์ ถ้ามาน้อยต่อเนื่องหรือขาดเกิน 3 เดือนควรตรวจ
มามาก
- เนื้องอกมดลูก ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก
- ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญในกล้ามเนื้อมดลูก
- ฮอร์โมนไม่สมดุล โรคไทรอยด์
- ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด หรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด
ควรพบแพทย์เมื่อ
ต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยทุก 1–2 ชั่วโมง มีลิ่มเลือดใหญ่ มีเลือดนานเกิน 7 วัน เลือดออกระหว่างรอบหรือหลังมีเพศสัมพันธ์ เลือดออกหลังหมดประจำเดือนแล้ว หรือมีอาการซีด เหนื่อยง่าย ใจสั่น
ดูแลตัวเองช่วงมีประจำเดือน
- ดื่มน้ำให้พอ กินผัก ผลไม้ และอาหารที่มีธาตุเหล็ก เช่น ตับ เนื้อแดง ผักใบเขียว
- เปลี่ยนผ้าอนามัยทุก 4–6 ชั่วโมง ผ้าอนามัยแบบสอดไม่ควรเกิน 8 ชั่วโมง
- อาบน้ำอุ่นได้ ช่วยคลายกล้ามเนื้อ
- จดบันทึกรอบเดือนในแอป จะช่วยสังเกตความผิดปกติได้เร็ว
ข้อมูลนี้ไม่ใช้แทนคำแนะนำของแพทย์
บทความนี้เป็นข้อมูลความรู้ทั่วไป หากมีอาการผิดปกติ มีโรคประจำตัว ตั้งครรภ์ หรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ · ฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย
ประจำเดือนมาช้ากี่วันถึงผิดปกติ?
ถ้ารอบเดือนยาวเกิน 35 วันเป็นประจำ หรือขาดเกิน 3 เดือน (ไม่ได้ตั้งครรภ์) ควรปรึกษาแพทย์
มีประจำเดือนสระผมหรืออาบน้ำอุ่นได้ไหม?
ได้ ความเชื่อว่าห้ามสระผมไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ การอาบน้ำอุ่นยังช่วยบรรเทาปวดได้
ประจำเดือนมาสองครั้งในเดือนเดียวปกติไหม?
อาจเกิดได้ถ้ารอบเดือนสั้น (เช่น 21–24 วัน) แต่ถ้าเป็นเลือดออกกระปริดกระปรอยระหว่างรอบ ควรพบแพทย์
อ่านต่อ
แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม: ACOG – Menstruation in Girls and Adolescents · NHS – Periods · NHS – Heavy periods
